Nikah münasibətlərinə xitam verilməsi zamanı tərəflər arasında yaranan əsas mübahisələrdən biri də birgə əldə edilmiş əmlakın bölüşdürülməsidir. Mənzil, avtomobil, torpaq sahəsi, bank hesabları və digər əmlakla bağlı fikir ayrılıqları bəzən boşanma prosesini daha da mürəkkəbləşdirir.
Belə hallarda mediasiya tərəflərə əmlak mübahisələrini qarşılıqlı anlaşma və razılıq əsasında həll etmək üçün imkan yaradır. Mediasiyanın əsas məqsədi tərəflər arasında konstruktiv dialoq qurmaq, onların hüquq və qanuni mənafelərini nəzərə almaqla ortaq razılığa gəlmələrinə kömək etməkdir.
Boşanma zamanı hansı əmlaklar bölünə bilər?
Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə əsasən, nikah müddətində ər-arvadın əldə etdikləri əmlak, bir qayda olaraq, onların ümumi birgə mülkiyyəti hesab olunur.
Bu əmlaka aşağıdakılar aid edilə bilər:
- Nikah dövründə əldə edilmiş mənzil və evlər;
- Avtomobil və digər nəqliyyat vasitələri;
- Torpaq sahələri;
- Bank əmanətləri və pul vəsaitləri;
- Qiymətli kağızlar və digər əmlak hüquqları;
- Birgə əldə edilmiş digər daşınar və daşınmaz əmlak.
Əmlakın yalnız ər və ya arvadın adına rəsmiləşdirilməsi onun avtomatik olaraq həmin şəxsin şəxsi mülkiyyəti sayılması demək deyil. Əmlakın əldə edilmə vaxtı və mənbəyi də nəzərə alınır.
Hansı əmlaklar bölünməyə bilər?
Qanunvericiliyə görə, nikaha daxil olmazdan əvvəl hər bir tərəfə məxsus olan əmlak, eləcə də nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik qaydasında əldə edilən əmlak, bir qayda olaraq, həmin şəxsin ayrıca mülkiyyəti hesab olunur.
Bununla yanaşı, müəyyən hallarda ayrıca mülkiyyətdə olan əmlakın dəyəri nikah dövründə ümumi vəsait və ya digər tərəfin əməyi hesabına əhəmiyyətli dərəcədə artırılıbsa, həmin əmlakın birgə mülkiyyət sayılması məsələsi yarana bilər.
Ona görə də əmlak bölgüsü zamanı hər bir əmlakın hüquqi statusunun ayrıca qiymətləndirilməsi vacibdir.
Əmlak bölgüsündə mediasiyanın rolu
Boşanma zamanı əmlak bölgüsü ilə bağlı yaranan mübahisələrin mediasiya yolu ilə həlli tərəflərə məhkəmə çəkişməsinə çevrilmədən qarşılıqlı razılıq əldə etmək imkanı yaradır.
Mediator tərəflərin hər birini dinləyir, müzakirələrin aparılması üçün şərait yaradır və mümkün razılaşma variantlarının müəyyən edilməsinə kömək edir.
Mediasiya prosesində tərəflər aşağıdakı məsələləri müzakirə edə bilərlər:
- Mənzil və digər daşınmaz əmlakın bölüşdürülməsi;
- Avtomobil və digər daşınar əmlakın kimə məxsus olacağının razılaşdırılması;
- Əmlak paylarının müəyyən edilməsi;
- Bir tərəfə verilən əmlakın dəyərinə uyğun kompensasiyanın razılaşdırılması;
- Birgə öhdəliklər və borcların bölüşdürülməsi.
Bu yanaşma tərəflərin öz maraqlarına uyğun həll variantlarını müzakirə etməsinə şərait yaradır.
Ər-arvadın əmlak payları necə müəyyən edilir?
Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 37-ci maddəsinə əsasən, ər-arvad arasında bağlanmış müqavilədə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, ümumi əmlak bölünərkən onların payları bərabər hesab edilir.
Lakin qanunvericilikdə müəyyən istisnalar da mövcuddur. Məhkəmə yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların mənafeyini və ya ər-arvaddan birinin diqqətəlayiq mənafeyini nəzərə alaraq payların bərabər bölünməməsi barədə qərar qəbul edə bilər.
Əmlak bölgüsü zamanı ümumi borclar da qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq nəzərə alınır.
Mediasiya sazişi və əmlak bölgüsü
Tərəflər mediasiya prosesində qarşılıqlı razılığa gəldikdə, əldə etdikləri razılaşmanı mediasiya sazişində rəsmiləşdirə bilərlər.
Sazişdə əmlakın kimə veriləcəyi, kompensasiyanın məbləği, ödəniş qaydası və digər razılaşdırılmış şərtlər əks oluna bilər.
Əmlak hüquqlarının rəsmiləşdirilməsi zamanı qanunvericiliyin notariat və dövlət qeydiyyatı ilə bağlı tələblərinə də əməl edilməlidir.
Nəticə: Əmlak mübahisələrində qarşılıqlı razılıq vacibdir
Boşanma zamanı əmlak bölgüsü tərəflər üçün həm hüquqi, həm də emosional baxımdan çətin proses ola bilər. Bu prosesdə qarşılıqlı hörmətin qorunması və mübahisələrin sülh yolu ilə həllinə üstünlük verilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Mediasiya tərəflərə öz hüquq və maraqlarını nəzərə alaraq razılığa gəlmək, mübahisəni konstruktiv şəkildə həll etmək və gələcək münasibətlərdə əlavə gərginliyin qarşısını almaq imkanı yaradır.
Zəngilan 1 Saylı Mediasiya Təşkilatı olaraq vətəndaşları ailə mübahisələrinin həllində qarşılıqlı anlaşmaya, hüquqi maarifləndirməyə və sülh yolu ilə razılaşma mədəniyyətinə üstünlük verməyə dəvət edirik.
